8 januari 2026
Joeri Kabalt is gefascineerd door verwondering, verhalen, rituelen en de natuur. Ze woont in Haarlem en doet in de duinen een Dwaal-Onderzoek naar de potentie van verwondering als tegengif voor vervreemding. Op Verwonderpost schrijft ze over haar experimenten en inzichten. Joeri is als veranderkundige en actie-onderzoeker verbonden aan Kessels & Smit, The Learning Company en is auteur van meerdere boeken over verwondering, verhalen en verandering. Maandelijks nemen we je mee in een van haar blogs over haar ervaringen in Nationaal Park Zuid-Kennemerland.
Goede voornemens en rituelen om verliefd te worden
De wereld bestaat uit wit- en grijstinten. De wind waait witte sneeuwvlokken in mijn ogen, en weet zelfs via de kleine opening in mijn jas de weg naar mijn nek te vinden. Witte duinen. Gedempte geluiden. Koolmeesjes en roodborstjes vallen vreemd uit de toon in dit landschap. Te kleurrijk en luid.
De eerste maandagochtend in het nieuwe jaar. Net als afgelopen jaar, heb ik me voorgenomen om ook in 2026 elke week te starten met dwalen door de duinen. De week beginnen met lege ruimte om te wandelen, verwonderen, mijmeren, lezen en schrijven. De rest van de week draag ik deze dwaalervaring bij me. Ook als ik op plekken kom die hier ver vanaf lijken te staan. Toch was ik vanochtend bijna niet gegaan. De straten kleurden wit in Haarlem nét toen ik wilde vertrekken. Fietsers vielen voor en achter me, auto’s gleden door de straat. Dan maar twee keer overstappen met de bus.
Het lijkt wel of ik de enige bezoeker ben in de duinen. De sneeuw nog grotendeels zonder voetstappen en geen mens te zien. Dit keer is het makkelijker dan ooit om te verdwalen in dit vreemde vertrouwde landschap. Het is maar een datum, maar zo op de eerste maandag van het nieuwe jaar heb ik toch de neiging om vooruit te kijken. Plannen te maken voor dit jaar. Rituelen te bedenken die ik wil uitproberen. Dit jaar staat mijn dwaal-onderzoek naar verwondering in het teken van rituelen en praktijken verzamelen, ontwerpen en uitproberen die helpen om nóg verliefder te worden op de duinen. Of op andere lievelingsplekken in de natuur. Vanuit het idee dat verliefdheid een ingang is voor diepe verbondenheid en verwevenheid – en beter zorgen voor en samenleven met de duinen.
Van ritualist Tiu de Haan leerde ik dat ritueel een manier is om net als bij een kunstwerk als het ware een lijst om een dagelijks moment te hangen zodat je het met meer aandacht ontwerpt, beleeft en bekijkt. Ze nodigde mij vorig jaar tijdens een workshop uit om bij het bedenken van nieuwe rituelen twee cirkels te tekenen: één van 24 uur en één van een jaar. Welke momenten op de dag en in het jaar wil je extra markeren en als ritueel ontwerpen? Dit keer lukt het me makkelijk om de jaarcirkel te tekenen, met onder andere een dag in de natuur aan de start van elk seizoen. Bij de dagelijkse rituelen loop ik vast. Ruim 10 jaar begon ik de dag met een wandeling. Dwalen, écht om me heen kijken en één foto maken van iets wat mijn aandacht trok. Foerageren naar schoonheid in mijn dagelijkse omgeving. Met twee kleine kinderen lukt het me maar niet om een nieuw ochtendritueel te ontwerpen wat werkt. Dit keer teken ik er daarom ook maar een cirkel van een week bij. Want dat lukte het afgelopen jaar vaak wél: de week starten met vier uur verwondering.
Eén van de inzichten uit mijn promotieonderzoek naar verwondering was dat juist die dagelijkse rituelen helpen om je ook in de rest van de week te blijven verwonderen. In de veelheid en drukte van alledag komt verwondering – het buitengewone in het gewone zien – niet vanzelf. In dagelijkse rituelen komt de kracht van routine en vanzelfsprekendheid samen met de buitengewone aandacht van een ritueel. En als je regelmatig zo’n moment van verwondering inbouwt, helpt dat om ook op andere momenten en plekken die verwonderende blik aan te zetten. Zou een wekelijks moment ook werken?
Met al deze gedachten slenter ik door de sneeuw. Het begint steeds meer te stormen. En hoe extremer het weer, hoe minder ik nadenk over plannen en rituelen. Hier, dit, nu. Sneeuwstorm in de duinen! Ik zie hoe de sneeuw de vertrouwde eiken, duindoornstruiken en helmgras omtovert in winterse wezens. Geniet met volle teugen van het uitzicht vanaf de hoogste duin bij ‘t Wed – aan alle kanten sneeuwvlokken in de lucht.
En dan struikel ik ter plekke toch nog over een ritueel. Een eik met witte takken die alle kanten op steken trekt mijn aandacht. Ik besluit wat tijd door te brengen met de boom, voel de bast met mijn vingers, snuif de bomengeur op, loop er een rondje omheen, en zie tot mijn verbazing iets felgroens groeien in de oksel van de eik. Tussen al het wit en grijs lijkt het bijna nep. Een stukje lente in de winter? Ik moet ineens terugdenken aan het kunstproject van de Amerikaanse Amy Wilson: een uitnodiging en prachtig vormgegeven instructie om je eigen ‘Tree Portal’ te maken van een bevriende boom in de buurt.
Ja. Dat is het. Ik wil proberen dit jaar bevriend te raken met deze boom. Hoe weet ik nog niet. En waarom ook nog niet precies. Eerder schreef ik dat je alleen verliefd kan worden op specifieke plekken, en niet op ‘de natuur’ als geheel. Ik wil uitproberen wat er gebeurt als ik een jaar ‘optrek’ met deze boom, door alle seizoenen heen. Zien wanneer de eerste knoppen uitkomen, hier zomaar een boek lezen in de zon, erin klimmen met mijn kinderen, bladeren zien verkleuren…. en hier misschien over schrijven, schilderen of foto’s van maken. Ik besluit een ‘boom-boekje’ te beginnen over deze ‘Boompoort’. Een poort naar wat? Het gevoel voor even te versmelten met en onderdeel te zijn van de duinen? Alle gedachten even te laten voor wat ze zijn en op te merken en ‘gewoon’ te zijn. Dat deed de boompoort vandaag in ieder geval. Dat voelt klein en radicaal tegelijkertijd. Amy Wilson zegt het zo: ‘Becoming a Tree Portaller is radical, regenerative work – it exemplifies new paradigms and expands our perspective to the more-than-human lens’.
Wat was een ervaring of activiteit waarbij jij verliefd werd op een plek? Wat is een ritueel, oefening of activiteit die jou helpt om je te verbinden met plek en natuur?
Deze vragen stelde ik voor de vakantie op LinkedIn ter voorbereiding met een brainstorm met het Nationale Park over mogelijke nieuwe activiteiten. Ik was geraakt door de vele prachtige antwoorden. De liefde voor bijzondere plekken in de natuur spatte er vanaf. Het viel me op dat de verschillende zintuigen een hoofdrol speelden: van diep ademhalen en de boslucht in je longen voelen, de vormen van de wolken in de lucht observeren of luisteren naar het vogelconcert in het park om de hoek. Ook kreeg ik een aantal verhalen (en foto’s!) over specifieke lievelingsplekken die mensen echt in het hart hebben gesloten: ik zeg altijd even gedag tegen deze boom of ga even op bezoek bij dat vennetje… Veel mensen deelden creatieve vormen om iets te maken op en met de plek: tekenenen, fotograferen, een gedicht schrijven. Dit lijkt op het moment zelf de verbinding met de plek te versterken en zoals iemand het zo mooi zei: de verbinding en ervaring te ‘verankeren’. In je lijf, en doordat je een ‘object’ of ‘souvenir’ hebt wat je hieraan regelmatig doet terugdenken. Ten slotte viel het me op dat mensen die activiteiten in de natuur organiseren voor anderen vormen deelden waarbij je wordt uitgenodigd om de natuur om je heen te observeren én wat dit bij jou oproept aan emoties of gedachten. Bijvoorbeeld door na afloop van een wandeling twee vragen te stellen: ‘what did you notice, more than anything else, outside of you?’ en ‘what did you notice, more than anything else, inside of you?’.
Zijn bovenstaande voorbeelden ‘rituelen’ te noemen? Het zijn zeker niet allemaal bewust ontworpen of dagelijkse rituelen. Wel hebben ze allemaal die buitengewone aandacht die hoort bij ritueel, die lijst die je om een moment hangt. Ritualist William Ayot beschrijft hoe je een ‘rituele ruimte’ kunt maken waar de normale regels even niet gelden. Dat kan groter, als je bijvoorbeeld met een groep werkt, maar ook heel klein, door voor jezelf de ruimte te markeren als ‘anders’. Jaren geleden noemde ik dit ‘luikjes in de tijd maken’. Momenten waarbij je even buiten de normale tijd en manier van zijn lijkt te stappen. Of misschien is dat de verkeerde woordkeus. En stap je dan juist in een ‘normalere’ tijd en manier van zijn. Het is niet mijn bedoeling om weg te bewegen of te ontsnappen aan de wereld en alles wat daarin gebeurt. Maar juist om contact te maken mét. Natuurschrijver Robert Macfarlane verwoordde het laatst mooi tijdens een lezing over zijn laatste boek ‘Is a river alive?’ waarin hij een plek probeert te vinden voor verwondering, verliefdheid én verlies en rouw:
“We speak often of transcendence – we don’t need moving away from the world and everything that is going on. There is another word: insendence. Instead of escaping the world, we clamber into it, in all its complexities and beauties. Now is not the time to move away, but to stay with.”
Op maandagochtend 2 februari 2026 is de volgende ‘Dwaal-Expeditie’ in de Kennemerduinen. Dit keer gaan we verder aan de slag met het idee van een Boompoort maken. Wat is een boom bij jou in de buurt waar je bevriend mee wilt raken? Hoe kun je het ritueel verder vormgeven op een manier die voor jou werkt? En natuurlijk dwalen we en laten we ons verwonderen door het mooie duingebied. Laat even weten als je mee wilt doen, dit kan ook op afstand op je eigen lievelingsplek.
Heb je zin gekregen om ook op je eigen lievelingsplek te gaan dwalen? Hier vind je de Dwaal-Podcast met een korte instructie erbij. Meld je eerst aan bij Verwonderpost (klik hier) en download onderstaande bestanden. Ik ben benieuwd welke verhalen er gaan ontstaan!
Klik hier om te downloaden
Joeri Kabalt is gefascineerd door verwondering, verhalen, rituelen en de natuur. Ze woont in Haarlem en doet in de duinen een Dwaal-Onderzoek naar de potentie van verwondering als tegengif voor vervreemding. Op Verwonderpost schrijft ze over haar experimenten en inzichten.
Ter ere van het 30-jarig jubileum van Nationaal park Zuid-Kennemerland trekt IVN’er Mathilde Lawalata eropuit om verschillende mensen in en om het Nationaal Park te bevragen over hun band met dit unieke natuurgebied. Vandaag interviewt ze boswachter Simone de Maat.
Langs de Zeeweg staat een nieuw en groot welkomstbord met daarop: Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Op vrijdag 16 januari 2026 onthulden Lars Carree, Vicevoorzitter van Nationaal Park–Zuid-Kennemerland en Jeroen Olthof, gedeputeerde van provincie Noord-Holland het fraaie bord.
