19 maart 2026
Joeri Kabalt is gefascineerd door verwondering, verhalen, rituelen en de natuur. Ze woont in Haarlem en doet in de duinen een Dwaal-Onderzoek naar de potentie van verwondering als tegengif voor vervreemding. Op Verwonderpost schrijft ze over haar experimenten en inzichten. Joeri is als veranderkundige en actie-onderzoeker verbonden aan Kessels & Smit, The Learning Company en is auteur van meerdere boeken over verwondering, verhalen en verandering. Maandelijks nemen we je mee in een van haar blogs over haar ervaringen in Nationaal Park Zuid-Kennemerland.
Vanochtend val ik al na tien stappen stil, verbaasd over de geluidsexplosie van zingende vogels. Zingen ze zo veel harder dan normaal? Of luister ik vandaag aandachtiger dan anders? Ik kijk omhoog naar de kale wintertakken van de Koepelberg, zie koolmeesjes enthousiast van boom naar boom stuiteren en geniet van het onverwachte ochtendconcert. Wonder can stop you in your tracks, zeggen de Engelsen zo mooi. Vandaag ervaar ik dat weer even aan den lijve: ik val letterlijk stil, pauzeer, kijk en verwonder.
Terwijl ik verder de berg op klauter, moet ik ineens denken aan Rachel Carson’s beroemde boek ‘Silent Spring’. Het begint met ‘een fabel voor morgen’. De setting is een klein plattelandsplaatsje in de Verenigde Staten waar het oorverdovend stil is:
‘It was a spring without voices. On the mornings that had once throbbed with the dawn chorus of robins, catbirds, doves, jays, wrens, and scores of other bird voices there was now no sound; only silence lay over the fields and woods and marsh.’
Soms vraag ik me af hoe het een paar honderd jaar geleden klonk in het bos. Of in de stad. Zouden wij het een oorverdovend vogelgekrijs vinden? Zitten we al in een ‘Silent Spring’ zonder dat we het doorhebben? Ecologen noemen dit ook wel het ‘shifting baseline syndrome’. We weten niet wat we missen. En doordat we niet weten wat we missen, of wat we verloren hebben, maken we ons misschien wel minder druk om die geluiden – en bijbehorende dieren – die verdwenen zijn. En nog steeds verdwijnen.
Van vrolijk ochtendconcert naar verdriet om het verdwenen vogelgeluid. En dat in een paar stappen. Verwondering en verlies liggen soms dicht bij elkaar. De titel van het binnenkort verschijnende vogelboek van een van mijn lievelingsschrijvers Robert Macfarlane heet niet voor niks: ‘The Book of Birds: a Field Guide to Wonder and Loss’. Opvallend genoeg is het in het Nederlands simpelweg vertaald als ‘Het Vogelboek: een veldgids’, waarmee de hoofdboodschap uit de titel is verdwenen.
Schrijver Robert Macfarlane en kunstenaar Jackie Morris maakten al twee eerdere boeken die een ode zijn aan planten en dieren. Prachtige illustraties en gedichten (‘spell songs’) over eik, vos, uil, kastanje en braam. Planten en dieren die veel voorkomen, maar waar we tóch niet altijd veel aandacht voor hebben. En wiens namen stilletjes aan uit ons vocabulaire verdwijnen.
Mijn jongste dochter is gek op vogels. Elke avond voor het slapen wijst ze vol enthousiasme haar lievelingsvogels aan in haar vogelboek: ‘roodborstje’, ‘pimpelmees’ en ‘puttertje’. Met haar twee jaar kent ze meer vogels bij naam dan menig volwassene in mijn omgeving. Mensen kijken verbaasd op als ze door de duinen luid ‘meerkoet’ of ‘koolmeesje’ schreeuwt. In ons kleine stadstuintje in Haarlem komen ondanks onze verwoede pogingen om het aantrekkelijk te maken nog bijzonder weinig vogels op bezoek. Een paar weken terug realiseerde ik me met een schok dat een roodborstje voor haar een soort mythisch wezen was uit een boek, net als een eenhoorn of draak. Ik besloot om samen ‘op zoek te gaan naar roodborstje’ en stapte op de fiets naar het bezoekerscentrum, vogelboek mee. We zagen gelijk koolmeesjes, pimpelmeesjes en merels. En op het terras van het bezoekerscentrum was hij daar toch echt: “Roodborstje!”. En daarna vol verwondering: “Roodborstje is bij míj!”. Mijn hart maakte een sprongetje. Zó veel blijdschap bij het bewust zien en herkennen van dit kleine vogeltje. Samen keken we een paar minuten gefascineerd naar het rondscharrelende roodborstje.
De hele week luister ik met meer aandacht naar de vogelmuziek. Zelfs vanaf de fiets kan ik de individuele vogelstemmen loepzuiver onderscheiden. Ze vliegen een voor een mijn gehoor binnen. Het doet me denken aan een muzikale meditatie waar mijn collega Joep eens over schreef: tijdens het beluisteren van een muziekstuk heel bewust de instrumenten één voor één eruit pakken en daarna proberen het geheel te horen zonder de individuele stemmen uit het gehoor te verliezen. Vanuit een duinpannetje in de lentezon probeer ik het nog eens uit. Ik geniet volop, en tegelijkertijd besef ik me dat ik nooit de moeite heb genomen om individuele vogelgeluiden te leren herkennen. Waarom eigenlijk niet? Ter plekke download ik de Merlin app en druk ik op opnemen: in beeld verschijnen de vogels die hij herkent, en de vogels die op dat moment zingen lichten een voor een op. Koolmeesje, pimpelmeesje, winterkoninkje, grote bonte specht. Het vogelorkest krijgt zo nog meer een gezicht. En tegelijkertijd leidt het ook af. Na even leg ik mijn telefoon weer weg en doe ik mijn ogen dicht. Het is óók gewoon muziek. En om daarvan te genieten wil ik die niet te veel verklaren, maar ook vooral ervaren.
In Engeland deden de afgelopen jaren miljoenen mensen mee aan de ‘30 days wild challenge’. Een maand lang deden zij elke dag iets ‘wilds’ – van een boom leren kennen tot een zaadje planten tot de maan bekijken. Van al die verschillende activiteiten stond het luisteren naar vogelmuziek op nummer één. Het fascineert me. Wat maakt dat voor veel mensen zo bijzonder? Ik las eens dat het luisteren naar vogelgezang je hartslag verlaagt en je hele lijf ontspant. Een soort massage voor je lijf en hoofd, alleen maar door een paar minuten aandachtig te luisteren.
Opmerken, pauzeren, stilstaan, verwonderen… het lijkt soms zó eenvoudig dat ik me regelmatig afvraag waarom ik me zo druk maak over dit onderwerp. Dat kan iedereen toch zelf wel bedenken? En tegelijkertijd betrap ik mezelf regelmatig op de neiging om door te denderen door de dagen van de week. Werk, kinderen ophalen, koken…. en dan vergeet ik zo maar om even stil te staan.
En ja hoor, terwijl ik dit schrijf op het terras van het Bezoekerscentrum, begint er opnieuw een vogelconcert. Roodborstje zingt uitbundig vanuit de boom achter me. Ik stop met schrijven om zijn snaveltje open en dicht te zien gaan. Zijn borst gaat hevig op en neer. In de verte klinkt antwoord. Ik luister ernaar als naar een muziekstuk. Hoor de herhalingen, variaties en improvisaties. En klap mijn laptop dan maar dicht. Nu is het luistertijd.
Heb je zin gekregen om ook op je eigen lievelingsplek te gaan dwalen? Hier vind je de Dwaal-Podcast met een korte instructie erbij. Meld je eerst aan bij Verwonderpost (klik hier) en download onderstaande bestanden. Ik ben benieuwd welke verhalen er gaan ontstaan!
Klik hier om te downloaden
Ter ere van het 30-jarig jubileum van Nationaal park Zuid-Kennemerland trekt IVN’er Mathilde Lawalata eropuit om verschillende mensen in en om het Nationaal Park te bevragen over hun band met dit unieke natuurgebied. Vandaag interviewt ze Rien de Vries.
Voor veel vogels en andere dieren is het broedseizoen een gevoelige tijd waarin ze rust nodig hebben om veilig hun nest te bouwen en jongen groot te brengen. Lees hier het verhaal van de houtsnip, waarin deze vogel vertelt over deze bijzondere periode — en waarom het fijn is als bezoekers hier extra rekening mee houden.
Joeri Kabalt is gefascineerd door verwondering, verhalen, rituelen en de natuur. Ze woont in Haarlem en doet in de duinen een Dwaal-Onderzoek naar de potentie van verwondering als tegengif voor vervreemding. Op Verwonderpost schrijft ze over haar experimenten en inzichten. Joeri is als veranderkundige en actie-onderzoeker verbonden aan Kessels & Smit, The Learning Company en is auteur van meerdere boeken over verwondering, verhalen en verandering. Maandelijks nemen we je mee in een van haar blogs over haar ervaringen in Nationaal Park Zuid-Kennemerland.
