21 april 2026
Ter ere van het 30-jarig jubileum van Nationaal park Zuid-Kennemerland trekt IVN’er Mathilde Lawalata eropuit om verschillende mensen in en om het Nationaal Park te bevragen over hun band met dit unieke natuurgebied. Vandaag interviewt ze Eveline Blok.
Bij de ingang van Midden-Herenduin wenst boswachter Eveline Blok van Natuurmonumenten een bezoeker een fijne wandeling. Ze werkt negen jaar in het noordelijk deel van het Nationaal Park en houdt zich als boswachter communicatie en beleven dagelijks bezig met de vraag: wat hebben bezoekers nodig om dit gebied écht te beleven?
Begin maart heeft Natuurmonumenten ín Midden-Herenduin de beleefroute ‘Duinen vertellen oorlogsverhalen’ onthuld. Bij de route hoort ook een podwalk die bezoekers meeneemt in verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Tijdens ons gesprek lopen we een deel van de podwalk die ons langs bunkers, verscholen in het landschap, en langs de tankgracht voert. Ogenschijnlijk gewone elementen in het duin, maar met een beladen geschiedenis. “Als je hier gewoon wandelt, zie je misschien af en toe wat beton uitsteken,” vertelt Eveline. “Maar zodra je weet waar je naar kijkt, ga je het gebied met andere ogen zien.”
In dit deel van Nationaal Park Zuid-Kennemerland zijn veel resten uit de Tweede Wereldoorlog te vinden. Het gebied maakte deel uit van de Atlantikwall, een verdedigingslinie van zo’n 5.000 kilometer lang die liep van Noorwegen tot aan de Spaans-Franse grens. In korte tijd legden de Duitsers hier een verdedigingslinie met onder meer bunkers, loopgraven en tankgrachten en drakentanden aan.
De tankgracht waar we langs lopen, is daar een mooi voorbeeld van. Waar nu watervogels zwemmen en dieren hun dorst lessen, was ooit een uitgraving om tanks te stoppen. Door het hoogteverschil werden voertuigen kwetsbaar voor aanvallen. “Hier liggen zóveel verhalen. De sporen zijn er altijd geweest, maar je ziet ze pas als je weet wat hun functie was.”, vervolgt Eveline.
Verspreid door het duin liggen tientallen bunkers, vaak nauwelijks herkenbaar omdat ze begroeid zijn met mos en struiken of deels zijn overgestoven. Is een duintop vlak aan de bovenkant? Dan schuilt hieronder een bunker. In dit gebied leefden duizenden soldaten. Niet aan het front, maar wachtend. Er waren bunkers om in te slapen, voorraadbunkers en zelfs wc-bunkers. Soldaten hielden dieren en legden moestuintjes aan; ze leefden grotendeels zelfvoorzienend. “Wat we proberen,” vertelt Eveline, “is mensen een beeld te geven van hoe het hier toen was. Niet alleen de grote geschiedenis, maar juist het dagelijks leven.”
Voor wie meer wil weten dan wat informatiezuilen langs het pad bieden, is er de podwalk Duinen vertellen oorlogsverhalen. Tijdens deze wandeling hoor je via gps-gestuurde audioverhalen precies op de plekken waar ze zich hebben afgespeeld. De podwalk is de afgelopen drie jaar ontwikkeld in samenwerking met het Bunkermuseum, het Nationaal Park, het Cultuurfonds en andere partners. Zorgvuldigheid stond daarbij voorop: het vastleggen van deze geschiedenis vraagt om nuance en respect. Ook naar families uit de omgeving, die de oorlog van dichtbij meemaakten. De lancering van de podwalk in het jubileumjaar van het Nationaal Park, markeert een nieuwe manier van beleven: luisteren terwijl je kijkt, en kijken terwijl je luistert.
Er zijn verschillende manieren om deze oorlogssporen te ontdekken. Met een gids kun je mee op excursie en kom je op plekken die normaal gesloten zijn voor publiek. Voor gezinnen is er de jaarlijkse Bunker Doedag, waarbij kinderen met een mini-legerpukkel op avontuur gaan en – onder begeleiding – een bunker van binnen bekijken. Zelfs bezoekers die hier al hun hele leven komen, zijn vaak verrast. Een reactie die Eveline regelmatig hoort: “Ik heb nooit geweten dat hier zoveel restanten te vinden waren.”
In 80 jaar tijd is het kale verdedigingslandschap veranderd in een rijk en gevarieerd natuurgebied. Bunkers zijn nu begroeid met bijzondere mossen en korstmossen, en dienen als overwinteringsplek voor vleermuizen. Oorlogssporen zijn letterlijk onderdeel geworden van het ecosysteem. Toch is voorzichtigheid belangrijk. Eveline legt uit: ”In de bodem kan nog steeds gevaarlijk materiaal liggen. Daarom is het verboden om te graven of met metaaldetectors op zoek te gaan. Tijdens beheerwerkzaamheden worden nog regelmatig explosieven aangetroffen, die gecontroleerd tot ontploffing worden gebracht.”
“Tijdens dit jubileumjaar kijken we terug op een veranderend landschap en een andere manier van beleven. De sporen van de Tweede Wereldoorlog waren er al die tijd. De natuur is haar eigen weg gegaan en heeft zich hiernaar gevoegd. Nu gaan natuur en erfgoed hand in hand en versterken ze elkaar. We hebben ervoor gezorgd dat bezoekers niet alleen genieten van de prachtige natuur. Ze kijken nu anders naar het landschap omdat ze weten welke verhalen hier verborgen liggen. Dit zorgt voor een diepere beleving.”
“Als je het weet,” zegt Eveline tot slot, “dan ga je er anders naar kijken. Het is er wel, maar je ziet het niet.” Zoals een enorme krater in het landschap, die ontstaan is door een ontploft munitiedepot. Juist die verhalen maken een wandeling door dit deel van Nationaal Park Zuid-Kennemerland extra bijzonder.”
Teruggekomen bij de ingang van het park staat een stel klaar om de podwalk te wandelen. Vaste bezoekers van het Nationaal Park, die erover lazen in de nieuwsbrief. “Wat leuk, een mooie wandeling toegewenst!” zegt een trotse Eveline.
Wil je zelf de sporen van de Tweede Wereldoorlog in het Nationaal Park ontdekken?
Kijk voor alle informatie, routes en activiteiten op np-zuidkennemerland.nl en ontdek wat dit landschap je nog meer te vertellen heeft.
Tekst en foto’s door Mathilde Lawalata
Ter ere van het 30-jarig jubileum van Nationaal park Zuid-Kennemerland trekt IVN’er Mathilde Lawalata eropuit om verschillende mensen in en om het Nationaal Park te bevragen over hun band met dit unieke natuurgebied. Vandaag interviewt ze Eveline Blok.
In 2007 werd in het zuidelijke deel van Nationaal Park Zuid-Kennemerland, het Kraansvlak, een kudde wisenten uit Polen vrijgelaten. Een eerste introductie van de Europese bizon, zoals de wisent ook wordt genoemd, in Nederland, na eeuwen te zijn verdwenen.
Het is al vroeg druk op het Canopusplein in IJmuiden. Planten worden uitgeladen, vlaggetjes wapperen in de lentezon en de kannen koffie staan klaar. Vrijwilligers lachen, buurtbewoners groeten elkaar. Vandaag is het zover: de eerste Grote Plantdag in de Zee- en Duinwijk in Velsen.
